ნარკომანია საქართველოში – ფორმები და შედეგები

“ნარკომანია სიყვარულს ჰგავს, ყველაზე დიდ და მგზნებარე სიყვარულს. ნარკოტიკების მოტრფიალე ადამიანი, როგორც შეყვარებული, გამუდმებით თავისი ვნების ობიექტზე ფიქრობს, მასთან შეხვედრაზე ოცნებობს, შეხვედრის წინ სასიამოვნო ეიფორიას განიცდის, ხოლო თუ “პაემანი” რაიმე მიზეზით გადაიდო, ღელავს; ისევე როგორც სიყვარულით გაბრუებული ადამიანი, ნარკომანიც ყველაფერზეა წამსვლელი, ოღონდ მასთან ერთად იყოს, შეეხოს, შეიგრძნოს… ამგვარი განცდა ეუფლება მას, ვინც ნარკოტიკულ ნივთიერებაზე ფსიქოლოგიურად დამოკიდებული ხდება”, – ასეთი რამ განაცხადა ერთ-ერთმა საერთაშორისო სამედიცინო ორგანიზაციამ, რომელიც მთელი მსოფლიოს მასშტაბით შეისწავლის ნარკომანიის პრობლემებს. იმასაც ამბობენ, რომ, პირიქით, სიყვარული ჰგავს ნარკოტიკს… ასეა თუ ისე, არ უნდა დაგვავიწყდეს მთავარი: ნარკოტიკებზე დამოკიდებულება იოლად ყალიბდება.

ადამიანის ორგანიზმში რომ გამუდმებით მიმდინარეობს რთული ბიოქიმიური რეაქციები, ყველამ იცის. ნარკოტიკული ნივთიერებაც, მოხვდება თუ არა ორგანიზმში, დაუყოვნებლივ ერთვება ამ პროცესში და წარმატებით ენაცვლება ჰორმონებს, მათ შორის – ენდორფინებსა და ენკეფალინებს, ე.წ. კმაყოფილების მედიატორებს. ორგანიზმი, რომელიც აქამდე თავად გამოიმუშავებდა სიამოვნების ჰორმონებს, ნარკოტიკების მიღებას შეჩვეული, ზარმაცდება – საჭიროდ აღარ მიიჩნევს, იზრუნოს იმ ნივთიერებათა წარმოქმნაზე, რომელთა ანალოგები ისედაც ჭარბად ხვდება სისხლში – და თანდათანობით წყვეტს მათ პროდუქციას.

გადის ხანი, ორგანიზმი უფრო და უფრო იფიტება, მეტ ნარკოტიკს მოითხოვს და საბოლოოდ მასზე ხდება დამოკიდებული, ხოლო თუ საჭირო დოზა ვერ მიიღო, იწყება… ნამდვილი “თავდავიწყება” – მდგომარეობა, რომელსაც ხალხში “ლომკას” ეძახიან, მედიკოსთა ენაზე კი აბსტინენციის სინდრომი ჰქვია.

ამრიგად, ადამიანის ჯანმრთელობა და სიცოცხლეც კი დამოკიდებული ხდება არა ცხოვრების პირობებზე, არა კვებასა თუ მისდამი გამოჩენილ მზრუნველობაზე, არამედ სულ სხვა რამეზე – ნარკოტიკზე. კუნთებისა და სახსრების აუტანელი ტკივილი, ძლიერი შემცივნება (რაც არ უნდა ჩაიცვა და დაიხურო, ვერ გათბები), ცივი ოფლი, მუცლის ტკივილი, რომელსაც ხშირად ფაღარათი, გულისრევა და ღებინებაც ერთვის, სურდო, დეპრესია, უძილობა – აი, ეს არის აბსტინენცია. ისეც ხდება, რომ “ლომკის” დროს ნარკოტიკს მოწყურებული ადამიანი თავს იკლავს.

ნარკომანია წარმოადგენს საზოგადოების ერთ-ერთ ყველაზე სერიოზულ გამოწვევას. ეს არის რთული ფენომენი, რომელსაც თან ახლავს როგორც ფიზიკური, ასევე ფსიქოლოგიური, სოციალური და ეკონომიკური პრობლემები. საქართველოში ნარკომანიის პრობლემა მნიშვნელოვნად არის ბიზნესის, ჯანდაცვისა და საგანმანათლებლო სისტემების წინაშე დამდგარი გამოწვევა.

ნარკომანიის განსაზღვრება

ნარკომანია არის მდგომარეობა, როდესაც ადამიანი დაკარგავს კონტროლს ფსიქოაქტიური ნივთიერებების მოხმარებაზე, რაც იწვევს ფიზიკურ, ფსიქიკურ ან სოციალურ ზიანს. ეს მდგომარეობა ხასიათდება სავალდებულო მოთხოვნით განმეორებით მიღებაზე, დოზის ზრდის აუცილებლობითა და უარის თქმის შეუძლებლობით.

ნარკომანიის ფორმები

1) უზრუნველი მოხმარება

ეს არის ფაზა, როდესაც ადამიანი ზედმიწევნით არ განიცდის უარყოფით შედეგებს, მაგრამ უკვე რეგულარულად მოიხმართ ფსიქოაქტიურ ნივთიერებებს. ხშირად ხდება დაღწევა პრობლემებიდან, მაგრამ ეს უკვე დამოკიდებულების განვითარების დასაწყისია.

2) ფსიქოლოგიური დამოკიდებულება

ამ სტადიაზე ადამიანი იწყებს ნარკოტიკის მოხმარებასაც ფსიქოლოგიური სურვილის, სტრესისგან გათავისუფლების ან გარკვეული განცდების მისაღებად. ფსიქოლოგიური მოგონება ძლიერია და კონტროლი თანდათან იკარგება.

3) ფიზიკური დამოკიდებულება

ამ სტადიაზე ორგანიზმი ხდება ნარკოტიკის მიმართ ფიზიკურად დამოკიდებული — ჯანსაღი ფუნქციონირებისათვის საჭიროა ნივთიერების მუდმივი მიღება. უარი იწვევს ანაბიოზურ შეშუპებას, დარღვევებს და სხვა ძლიერ უსიამოვნო სიმპტომებს.

4) კრიმინალური დამოკიდებულება

ზემდგომ სტადიაში ადამიანის დამოკიდებულება ხშირად გადაიზრდება კრიმინალურ ქმედებებში — თანხის მოპოვების მიზნით იძალადება, ჩაებმის არალეგალურ საქმიანობაში.

ნარკომანიის ისეთივე ფორმები, რომლებიც სოციალურ ცხოვრებაზე მოქმედებენ

• მედიკამენტური ნარკომანია

ზოგიერთი ადამიანი განიცდის დამოკიდებულებას ანტიდეპრესანტებზე, ტკივილგამაყუჩებლებზე ან სხვა დანიშნულების სამედიცინო პრეპარატებზე, განსაკუთრებით როცა ისინი მიღებულია ექიმისგან მაგრამ წყვეტენ გამოყენებას ექიმის მეთვალყურეობის გარეშე.

• კანაბისის დამოკიდებულება

კანაბისი ბევრ ქვეყანაში ლეგალიზებულია, მაგრამ მისი არასათანადო და ქრონიკული გამოყენება ასევე იწვევს დამოკიდებულების განვითარებას, განსაკუთრებულად ახალგაზრდებში.

• კოკაინის და ამფეტამინის ჯგუფის ნარკოტიკები

ეს ნივთიერებები სწრაფად იწვევენ ძლიერ ფსიქოლოგიურ და ფიზიკურს დამოკიდებულებას, რაც მნიშვნელოვნად ამძიმებს ჯანმრთელობას.

• ოპიოიდები

ჩამოთვლილი ჯგუფი, განსაკუთრებით უკანასკნელ წლებში საქართველოში, წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე სახიფათო ჩამოკიდებულების მიზეზს — მათში შედის ჰეროინი, მედიკამენტური ტკივილგამაყუჩებელი ოპიოიდები და სხვა.

ნარკოდამოკიდებულებით გამოწვეული შედეგები

1) ჯანდაცვის შედეგები

• სერიოზული ფსიქიკური და ფიზიკური დაავადებები — დეპრესია, პანიკური შეტევები, კარდიოვასკულური პათოლოგიები
• ინფექციური დაავადებები — ჰეპატიტი B და C, ყვითელი ყლაპვით, აივ/შიდსი (განსაკუთრებით ინეკციური გზით მიღების შემთხვევაში)
• ქრონიკული ტკივილი, ფიზიკური გამოფიტვა და ორგანიზმის ფუნქციის დაცემა

2) სოციალური შედეგები

• დაქსაქსული ოჯახური ურთიერთობები, განშორება
• სოციალური იზოლაცია და უარის მიღება საზოგადოების მხრიდან
• სამუშაო დაკარგვა ან განათლების შეწყვეტა

3) ეკონომიკური შედეგები

• ხარჯები სამედიცინო ზრუნვასა და მკურნალობაზე
• დანაკარგები შრომის წარმოებაში
• კრიმინალური ქმედებების ზრდა რესურსების გასაცნობად

4) სამართლებრივი და კრიმინალური შედეგები

• არალეგალური ნარკობიზნესში ჩაბმა
• კონფლიქტი სამართალდამცავ უწყებებთან
• სასჯელი და იურიდიული გამწვავება

საქართველოში პრობლემის მნიშვნელობა

საქართველოში ნარკომანიის პრობლემამ ბოლო წლების განმავლობაში იმატა, როგორც ფართო საზოგადოებაში, ასევე ახალგაზრდა თაობაში. პრობლემის ასეთი გავრცელება განპირობებულია სოციალური სტრესებით, ახალგაზრდული კულტურებით, ინფორმირებული გადაწყვეტილების ნაკლებობით და საზოგადოებრივ პირობებით. მნიშვნელოვანია საზოგადოებაში დამკვიდრდეს ცნობიერება და ხელმისაწვდომი იყოს რეაბილიტაციის პროგრამები, ფსიქოლოგიური და სამედიცინო დახმარება.

📌 ინექციური ნარკოტიკის მომხმარებლები

• 2016 წლის მონაცემებით საქართველოში ინექციურ ნარკოტიკს იწარმოებდა მოსახლეობის დაახლოებით 1.41%, ხოლო ასაკობრივ ჯგუფში 15–64 წელიწადი — 2.24%. ეს მონაცემები მიუთითებს იმაზე, რომ საქართველოში ინექციური ნარკოტიკის მომხმარებელთა რაოდენობა მსოფლიო საშუალოზე მაღალია.

📌 სწავლის შედეგები ფსიქოაქტიური ნივთიერებების გამოყენებაზე

2018 წლის კვლევამ აჩვენა შემდეგს:

• დაახლოებით 17.3% მოსახლეობამ განაცხადა, რომ ცხოვრებაში ერთხელ მაინც სცადა კანაფის მოხმარება.
• თუმცა უფრო თანამედროვე შეხედულებით (რანდომული პასუხის ტექნიკის გამოყენებით) ეს მაჩვენებელი შესაძლოა იყოს 29.9%, რაც მიუთითებს სტანდარტული კვლევების მიერ მცდარ ან ქვედა შეფასებაზე.

📌 სტატისტიკა ნარკოტესტირების შესახებ (2025)

2025 წლის პირველი 9 თვეში საქართველოს პოლიციამ:

• 8 253 ადამიანი შეამოწმა ნარკოტიკზე,
• რომელთაგან 6 322-ს შემთხვევა (≈76.6%) დადებითად დაუდასტურდა, რაც ძალიან მაღალი მაჩვენებელია.

რეგიონებად:

• თბილისში 2 708-ში 2 279 დადებითი პასუხი.
• ქვემო ქართლში 850-ში 518,
• კახეთში 638-ში 443.

📊 2. ნარკოტიკების მოხმარების რეალური მაგალითები — EU Survey 2021

იუროპულის 2021 წლის კვლევის მიხედვით (საქართველოში), მოხმარების ფენომენია შემდეგი:

ნივთიერება	ბოლო 12 თვეს გამოყენება
Cannabis (მარიხუანა)	97%
MDMA / Ecstasy	55%
LSD	34%
Ketamine	30%
New Psychoactive Substances	24%
Amphetamine	23%
Cocaine	22%
Methamphetamine	12%
Heroin	11%

➡️ ეს კვლევა არ ამახვილებს მთელი საზოგადოების საერთო მონაცემებს, მაგრამ ასახავს რეალურ მოხმარების სიტუაციას იმ ადამიანებში, რომლებმაც ნარკოტიკები მოუსმინეს ბოლო 12 თვეში.

📉 3. პათოგენური შედეგები — HIV და HCV ინექციური ნარკოტიკის შემთხვევაში

🔸 საქართველოში ინექციური ნარკოდამოკიდებულები არიან მაღალი რისკის ჯგუფი HIV-ისა და ჰეპატიტ C-ისთვის.

• HIV/AIDS-ით დაავადებულთა დაახლოებით 37.3% გამოვლინდა ინექციური ნარკოტიკის გამოყენებით დაკავშირებულად.
• HCV-ის გავრცელება ზოგადად მოსახლეობაში ~7.7%, ხოლო აქტიური HCV ინფექცია ~5.4%. ამაში უდიდესი წილი ინექციური ნარკოტიკის მომხმარებელთა წილად მოდის.

📈 4. დაწყების საშუალო ასაკი

კვლევების მიხედვით, საქართველოში ნარკოტიკის პირველი გამოყენების ასაკი საშუალოდ არის:

• პირველი ნარკოტიკის მოხმარება — ≈ 15–16 წელი,
• ინექციური ნარკოტიკის გამოყენება — ≈ 18–20 წელი.

➡️ ეს მიუთითებს იმაზე, რომ დამოკიდებულება ხშირად იწყება ახალგაზრდობაში, რაც პრობლემის საზოგადოებრივის აქტუალურობას ზრდის.

📌 მოკლე ანალიზი შედეგების მიხედვით

📍 ფართო გავრცელება – მიუხედავად იმისა, რომ ოფიციალური, საერთო დემოგრაფიული მონაცემები ნაკლებად არის გამოქვეყნებული, არსებული კვლევები მიუთითებენ ნარკოტიკის მოხმარების საკმაოდ მაღალ რეალურ მაჩვენებლებზე.

📍 ახალგაზრდების მგრძნობელობა – ყველაზე ხშირია კანაბისის და კლუბური ნარკოტიკების მოხმარება 18-25 წლის ახალგაზრდებში.

📍 სერიოზული საზოგადოებრივი და ჯანმრთელობის შედეგები – მაღალი რისკი HIV და ჰეპატიტ C-ს ინფიცირების გამო, განსაკუთრებით ინექციური ნარკოტიკის მომხმარებლებში.

📍 ცუდი აღრიცხვა – კვლევები ხშირად მიუთითებენ, რომ სტატისტიკა რაც დღეს გვაქვს, შესაძლოა ჯერჯერობით underestimate იყოს და ნარკოტიკის მოხმარება უფრო ფართოდ გავრცელებული იყოს ვიდრე ოფიციალური ანაზღაურებული მონაცემები აჩვენებს.

დასკვნა

ნარკომანია არის ბმული ფენომენი, რომელზეც გავლენას ახდენს ინდივიდუალური, სოციალური და გარემო ფაქტორები. მისი შედეგები მძიმეა — ისინი ეხება ჯანმრთელობას, ოჯახს, საზოგადოებასა და ეკონომიკას. მხოლოდ ერთიანი ძალისხმევით — განათლებით, ჯანდაცვით მხარდაჭერით, სამართლებრივი ზომებით და საზოგადოების ჩართულობით — შეგვიძლია შევამციროთ ნარკომანიის გავრცელება და დავეხმაროთ მათ, ვისაც დახმარების საჭიროება აქვს.

წყარო:

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29704851/
https://www.euda.europa.eu/publications/data-fact-sheets/european-web-survey-drugs-2021-emerging-findings-georgia_en?utm_source=chatgpt.com
https://bm.ge/news/narkotikebis-moxmarebis-statistika/7026?utm_source=chatgpt.com
https://www.wfmh.org/stats/georgia-drug-alcohol-statistics?utm_source=chatgpt.com
https://euneighbourseast.eu/news/latest-news/eu-launches-population-survey-to-assess-drug-situation-in-georgia/?utm_source=chatgpt.com